Mooi, ik ga beginnen met het Reisverslag van het ‘Pelserpad’
Dit is het kaartje uit het gidsje.Het is zonnig, wel iets sluierbewolking. Het wordt vandaag tussen de 15 en de 19 graden in de plus. Wel staat er wat wind, dus eigenlijk prima wandelweer.
Eerst enige informatie uit het gidsje van het Pelserpad. Nou ja, gidsje, twee A-viertjes, meer is het niet.
Ontdek het mooie buitengebied van Ermelo rond de buurtschappen Horst en Telgt.
Rust, kleinschaligheid en een combinatie van natuur en cultuur bepalen hier de sfeer. Klompen aan, rugzak op en gaan! Horst en Telgt zijn buurtschappen van Ermelo, een dorp dat al tenminste 1150 jaar bestaat.
Ermelo bleef vele eeuwen erg klein, maar allerlei voorzieningen zoals kerk, molen en smidse lagen in het dorp, zodat het wel van belang was voor de in wezen grotere buurtschappen. De aanleg van de Zuiderzeestraatweg rond 1830 zorgde voor een betere ontsluiting van de Veluwe. De oprichting van de stichtingen Veldwijk en ’s-Heeren Loo zorgden vanaf 1830 voor een sterke groei van Ermelo. Na de Tweede Wereldoorlog breidde Ermelo zich nog verder uit. De komst van veel defensiepersoneel en de overal heersende woningnood maakten de aanleg van nieuwe woonwijken noodzakelijk.
De wandeling start vanaf station Ermelo. Tenminste, dat betreft de aanlooproute.Het is vandaag 27 april: ‘Koningsdag’. Eerlijk gezegd, ik kan nog steeds niet goed wennen aan die datum. Ik loop eerst maar eens even het dorp Ermelo in. Is er hier wellicht ‘iets’ te doen? Tjonge, ik word bijna onder de voet gelopen! Ik sta hier voor het gemeentehuis, dat noemen ze hier: Huis van Ermelo.‘Kleedjesmarkt’, het is ongelooflijk wat hier allemaal uitgestald staat. Wat een drukte! Niets voor mij.Toch loop ik nog even verder naar het ‘centrum’. Is Ermelo het enige dorp in Gelderland waar een ‘kleedjesmarkt’ wordt gehouden? Het is ongelooflijk druk. Bij dit fanfarekorps maak ik rechtsomkeert, ik heb het wel gezien.Mooi, de route is gemarkeerd met ‘klompjes’ vanaf het station. Maar bij het tweede klompje loop ik meteen te ver door naar rechts. Ik had dus rechtuit gemoeten.
Ok, even terug. Ik loop hier over het terrein van de voormalige psychiatrisch ziekenhuis Veldwijk. Zo te lezen heet het momenteel GGz Centraal.
De geschiedenis van Veldwijk Ermelo begint in 1863, toen de Nederlandse Vereniging tot Bescherming van Krankzinnigen en Zenuwlijders (NVBKZ) besloot om een nieuw psychiatrisch ziekenhuis te bouwen. Het terrein dat werd gekozen voor de bouw van het ziekenhuis was een uitgestrekt gebied in Ermelo, dat bekend stond als Veldwijk.
De keuze voor Veldwijk als locatie voor het psychiatrisch ziekenhuis was strategisch.
Het terrein bood voldoende ruimte voor uitbreiding en was omgeven door natuur, wat als therapeutisch werd beschouwd voor de patiënten. Bovendien was Ermelo goed bereikbaar met het openbaar vervoer, waardoor familieleden en medewerkers gemakkelijk naar het ziekenhuis konden reizen.
Na de oprichting van het psychiatrisch ziekenhuis begon Veldwijk Ermelo zich snel te ontwikkelen. Er werden verschillende paviljoens gebouwd om de groeiende patiëntenpopulatie te huisvesten. Deze paviljoens waren ontworpen volgens de destijds heersende opvattingen over psychiatrische zorg, waarbij de nadruk lag op het creëren van een rustige en landelijke omgeving.
In de loop der jaren werden er ook andere faciliteiten toegevoegd aan Veldwijk Ermelo, zoals een kapel, werkplaatsen en sportvelden. Het terrein werd zelfvoorzienend, met een eigen boerderij en tuinen waar voedsel werd verbouwd voor de patiënten en medewerkers.
In de 20e eeuw onderging Veldwijk Ermelo verschillende veranderingen. In de jaren ’60 en ’70 werden er nieuwe behandelmethoden geïntroduceerd, waardoor de focus verschoof van langdurige opname naar ambulante zorg. Dit leidde tot de sluiting van veel paviljoens en de afname van het aantal patiënten dat permanent in Veldwijk verbleef.
Daarnaast werd in de jaren ’80 besloten om het terrein van Veldwijk Ermelo te herontwikkelen. Een deel van het terrein werd verkocht voor de bouw van woningen en bedrijven, terwijl andere delen werden omgevormd tot recreatiegebieden.
Het psychiatrisch ziekenhuis werd gemoderniseerd en aangepast aan de veranderende behoeften van de geestelijke gezondheidszorg.
Vandaag de dag is Veldwijk Ermelo nog steeds een belangrijk onderdeel van de gemeenschap. Het psychiatrisch ziekenhuis is uitgegroeid tot een modern behandelcentrum voor geestelijke gezondheidszorg, waar zowel klinische als ambulante zorg wordt geboden.
Daarnaast zijn er op het terrein van Veldwijk Ermelo verschillende andere voorzieningen gevestigd, zoals een zorginstelling voor ouderen en een onderwijsinstelling voor kinderen met speciale behoeften. Het terrein wordt ook gebruikt voor recreatieve doeleinden, met wandel- en fietspaden die door het groene landschap slingeren.
Hm, veel van de genoemde aspecten zie ik niet, want eigenlijk loopt de aanlooproute aan de zuidkant langs de inrichting. Kijk, daar staat nog zo’n paviljoen. Ook dit gebouw wordt afgebroken, er zullen wel woningen komen. Hoeveel ‘patiënten’ zijn ooit op Veldwijk gehuisvest geweest? Vele honderden, neem ik aan.Kijk, dit heette paviljoen ‘De Wissel’.Ik vind het volgende:
Paviljoen De Wissel, gebouwd in 1900, is een historisch en monumentaal pand op het landgoed Veldwijk in Ermelo. Het gebouw, dat invloeden vertoont van de neorenaissance en chaletstijl, maakte jarenlang deel uit van het psychiatrisch ziekenhuis Veldwijk.
Loostad Vastgoedontwikkeling (VolkerWessels) gaat het pand transformeren tot een hoogwaardige woonlocatie. Daarbij krijgt het gebouw zijn oorspronkelijke naam ‘Sparrenheuvel’ terug, zoals het heette tot de verbouwing in 1977.
De herontwikkeling van Paviljoen De Wissel voorziet in de realisatie van acht exclusieve koopappartementen. Het gebouw wordt zorgvuldig gerenoveerd en in oude glorie hersteld, met respect voor de monumentale architectuur. Aan de achterzijde wordt een subtiele aanpassing gedaan om buitenruimtes te creëren en wordt het terrein ingericht met privé parkeerplaatsen en bergingen voor de bewoners.
De start verkoop zal dit voorjaar plaatsvinden. Belangstellenden kunnen zich aanmelden via de projectwebsite: www.boslevenermelo.nl
Ok, het pand wordt dus niet afgebroken, maar volledig gerenoveerd. Hoeveel zouden die ‘appartementjes’ gaan kosten? Ik vraag dat voor een vriend.
Door een strookje bos en een akker loop ik richting ’s-Heeren Loo.Langs de Groene Allee is meidoorn aangeplant. Voor de uitvinding van het prikkeldraad was dit de veekering pur sang.Min of meer verstopt in de meidoornhaag ontwaar ik het bordje. Het zal wel gaan over de meidoornhaag, dacht ik. Maar nee, toentertijd is verderop een onderduikhol gegraven.Dat moet dan zo ongeveer op de plaats zijn geweest waar nu dat schuurtje met de rode pannen staat.Allons, hier begint feitelijk het Pelserpad.Iets verder staat de Opstandingskerk. Uiteraard is de kerk gesloten. Is deze kerk wellicht aan de eredienst onttrokken? Nee, ik vind:
de Opstandingskerk in Ermelo is een trouw bezochte locatie door cliënten, vrijwilligers, familie en bewoners van Ermelo. Zij kunnen de speciale zondagse vieringen bijwonen om 10.15 uur (voor laag niveau) en om 14.30 uur. Er is een bewonerskoor en er worden diverse activiteiten in de kerk gehouden. De dienst geestelijke verzorging maakt veel gebruik van het gebouw, biedt individuele begeleiding van cliënten, bezoekt dagbestedingsgroepen en organiseert huiskamervieringen. Uitvaarten en afscheidsvieringen worden ook vaak verzorgd vanuit de kerk. Daarnaast wordt het kerkgebouw gebruikt voor grote bijeenkomsten vanuit de zorggroep.Kijk, het Pelserpad is links- en rechtsom gemarkeerd met ‘klompjes’. Het nut daarvan ontgaat mij, ik bedoel de links- en rechtsom gaande markering. Maar ook zijn er een aantal routeverlengingen. Waar sta ik nu precies? Het kaartje van het Pelserpad stelt niet veel voor. Daar heb ik niet veel aan. En de gedownloade route van het Pelserpad op mijn GPS is verouderd. Daar heb ik ook niet veel aan. Het Pelserpad mag mijns inziens duchtig aangepast worden. Ik kies voor de routeverlenging.Inmiddels loop ik op het terrein van ’s-Heeren Loo. Eerst een stukje tekst uit het gidsje.
In 1891 startte op het landgoed ’s-Heeren Loo een zorginstelling voor kinderen met een verstandelijke beperking. Uitbreidingen volgden op de aangrenzende terreinen van boerderij Lozenoord en het landgoed Groot Emaus. Naar de inzichten van die tijd werden de cliënten opgenomen in grote, afgelegen internaten in de heilzaam geachte bos- of zeelucht.
Een monument. De tekst is slecht leesbaar, maar betreft de directeur van ’s-Heeren Loo van 1891 – 1925 Dhr. Fokko Kortlang.Overigens, de oppervlakte van het terrein is gigantisch, eigenlijk is ’s-Heeren Loo een dorp op zich.
Het Westerborkpad (336 km) loopt hier ook. Dat pad heb ik gelopen in vier trajecten eind 2012 en begin 2013, maar toentertijd liep het Westerborkpad niet door ’s-Heeren Loo.Ai, de naam van deze geelbloeiende struik is mij ontschoten. Ach, Kamperfoelie natuurlijk.’s-Heeren Loo ligt in een parkachtige omgeving.Een monument, helaas is de tekst slecht leesbaar. Maar, de tekst op de steen luidt:
‘OPDAT WIJ NIET VERGETEN.’
Hieronder zijn de namen van twaalf joodse oorlogsslachtoffers aangebracht.
Rosa Blitz (40 jaar), Willem Eijsman (36 jaar), Herman A. Gosschalk (20 jaar),
Frederica Lopes Cardozo (45 jaar), Benedictus Reindorp (33 jaar),
Abraham Samson (28 jaar), Anna van der Sluis (22 jaar), Anna Rozina Smeer (42 jaar), Samuel Smeer (37 jaar), Michiel Swaalep (41 jaar), Sara Verduin (38 jaar) en
Anna M. van der Wiek (31 jaar).
Het monument is opgericht ter nagedachtenis aan twaalf joodse verstandelijk gehandicapte bewoners van de instelling die op 10 april 1943 door de bezetter werden gedeporteerd naar het doorgangskamp Westerbork en van daaruit drie dagen later op transport werden gezet naar het concentratiekamp Sobibor.
In Sobibor werden zij direct na aankomst vergast.
De gedenksteen is tevens opgedragen aan Kees Langendonk. Deze bewoner van
’s-Heeren Loo-Lozenoord werd in januari 1945 doodgeschoten toen hij in ‘Sperzeit’ buiten het terrein van de leefgemeenschap liep. Het was verboden om na zonsondergang buiten te zijn.
De slachtoffers verbleven destijds als onderduikers in de paviljoenen op zolders en in de kolenkelders. Een dertiende bewoner, Jaap Cohen, ontsnapte aan de deportatie door zich lange tijd te verstoppen in een klerenkast.
Het monument is onthuld op 12 april 1994 door Anton Zijlstra en Geert Dijkstra.Het monument is geplaatst voor het Heerenhuus op ’s-Heeren Loo-Lozenoord.Eén van de grondleggers van ’s-Heeren Loo, Fokko Kortlang, verhuisde in 1890 naar het Heerenhuus. Het pand heeft lang als woonhuis gediend.
Nu, ruim 120 jaar later, wordt het Heerenhuus gebruikt als regiokantoor en hoofdgebouw van Ermelo. De plek waar de directie, beleidsmedewerkers, het bedrijfsbureau, personeelsfunctionarissen, controllers en secretariaten gevestigd zijn!
Waar kijken die eendjes naar?Trouwens, ik heb zeker een ‘klompje’ gemist (of een onverlaat is ermee vandoor gegaan), maar inmiddels heb ik een ‘achtje’ gelopen. Dat kan toch niet de bedoeling zijn.
Op GPS loop ik naar de route, tenminste ik hoop dat ik straks weer een ‘klompje’ ontwaar.
De grote school op het terrein van ’s-Heeren Loo werd door Van der Kraan in 1933 ontworpen en in 1934 gebouwd als schoolgebouw voor het onderwijs aan verstandelijk en (soms ook lichamelijk) gehandicapten. Momenteel is hier restaurant ‘De Oude school’ gevestigd.Iets verder merk ik dat mijn GPS spontaan is uitgegaan. Dat doet hij de laatste tijd wel vaker. Ik moet er toch eens een keer mee naar Waypoint.
Inmiddels zit ik weer (bijna) op de route. Ik ben op zoek naar de Veluwse boerderijen in Horst. Dit is best wel een fraaie boerderij, maar wordt niet genoemd in het gidsje.Gemeentelijk monument ‘Het Kleine Erfje’ aan de Buitenbrinkweg 33 en boerderij
‘Het Meultje’ aan de Buitenbrinkweg 41 zijn laat 18e-eeuwse voorbeelden van typisch Veluwse boerderijen. Veel boerderijen op de Veluwe zijn van het hallehuistype.
Deze hebben een rechthoekige plattegrond en een laag aflopend dak. Er is een brede middenbeuk met twee smalle zijbeuken. Hout was van oudsher het belangrijkste bouwmateriaal. Bakstenen werden pas vanaf de 16e eeuw voor plattelandsgebouwen toegepast. In arme of afgelegen streken duurde het tot in de 19e eeuw voordat bakstenen werden gebruikt.Ik verlaat de Buitenbrinkweg en sla linksaf. Ai, de akkerbouwer heeft maar een smal graspad overgelaten. Bedankt hoor!Ik ben alweer een heel stuk verder en loop ter hoogte van het buurtschap Horst.
Hier liggen enkele langgerekte hogere zandgronden (dekzandruggen). Op de flanken daarvan ontstonden de eerste boerderijen; op de dekzandruggen zelf de wegen die deze boerderijen bereikbaar maakten. De Buitenbrinkweg is daarvan een mooi voorbeeld.
Aan de noordkant liggen de oudere boerenbedrijven. Het lager gelegen gebied aan de zuidkant is van wat recenter datum en is in stroken ontgonnen in zogenaamde slagen.
De Slagsteeg dankt daaraan zijn naam. De boerderijen in het slagengebied zijn dus wat minder oud, al is dat natuurlijk relatief want sommige zijn minimaal 200 jaar oud.Iets verder loop ik langs het buurtschap Telgt.
De buurtschappen Horst en Telgt zijn eeuwenlang dunbevolkt geweest. Aan het eind van de 19e eeuw veranderde er veel voor de boeren. Schaalvergroting bleek nodig, en er werden melkfabrieken, boerenbonden en banken opgericht. Ook de technische vooruitgang bracht grote veranderingen met zich mee. De uitvinding van het prikkeldraad maakte het mogelijk het vee zonder toezicht te weiden. De vee-kerende functie van de houtwallen verdween dus en daarmee verdwenen ook veel heggen en houtwallen uit het landschap. Toen ook nog het paard plaats maakte voor de tractor werden percelen vaker bij elkaar gevoegd, omdat dit prettiger werkte bij gebruik van landbouwmachines.
Uit begin 20e eeuw stamt de graanmaalderij en later de veevoederfabriek waarin nu tuin- en dierspeciaalzaak ‘De Oude Meul’ is gevestigd. De fabriek werd in de omgeving ‘de meul’ genoemd, wat maalderij betekent.

In het voormalige schoolgebouw aan de overkant huist nu woon & kadowinkel Buiten & Binnengoed waar ook koffie en thee wordt geschonken. Ik kon erop wachten natuurlijk, maar vandaag is de theeschenkerij gesloten.
Het landgoed Groenewoud is heringericht door de huidige bewoners met als uitgangspunt historische gegevens en tekeningen uit 1850. Hiervoor zijn houtsingels en hakhoutbosjes op het landgoed hersteld. Het oorspronkelijk gebruik van hakhoutbosjes en houtsingels was het leveren van brand- en geriefhout. Iedere houtsoort had eigenschappen die voor bepaalde gebruikersdoelen het meest geschikt was. Het merendeel diende als brandhout. Els en wilg werden geheel verstookt. Ook de dunne takken van de es verdwenen in de kookfornuizen. De dunne twijgen van de berk werden samengebonden tot takkenbezems. Essenhout is prima geschikt om gereedschapsstelen mee te maken. Als het enige tijd in het water heeft gelegen en geschild is wordt dit glad en duurzaam. Hekpalen en bonenstaken werden ook bij voorkeur uit de es gehaald.
Tja, bedoelen ze dit met het herstellen van de houtsingels? Ik vind het meer slopen!Kijk, dit mag ik graag zien. In deze snoeihout-stroken vinden vele dieren een plekje.Is dit een Gentiaan? Ze staan hier overal in het bos.Ik verlaat het particulier terrein. Aan het begin heb ik geen bord gezien.Dit is de ingang van een Dassenburcht. Een paar meter verder zie ik nog een andere in-/uitgang verscholen in het gras.Ai, mijn GPS is wéér spontaan uitgegaan. Ik ben er niet blij mee.
Of zijn dit (witte) gentianen? Wie het weet, mag het zeggen.Ik heb een ‘klompje’ gemist. Ik loop even terug, maar daar zie ik ook geen ‘klompje’. Misschien moet ik de Oude Telgterweg nog wat verder aflopen?
Naast agrarische activiteiten ontplooien boeren steeds vaker nevenactiviteiten op het gebied van recreatie. Ook in Telgt zijn verschillende van dit soort bedrijven te vinden.
U vindt langs de route dagrecreatie- en kampeerboerderijen de Aalbertshoeve, Hoeve Kindergoed en Boerderij Pret.Moet ik ter hoogte van Boerderij Pret linksaf? Ik ontwaar geen ‘klompje’.
Ok, ik ben er een beetje ‘flauw’ van. Ik neem het besluit om over de Oude Telgterweg door te lopen naar Ermelo. Het is voor vandaag wel mooi geweest. De eeuwenoude boerderij ‘Zeeburg’ laat ik zitten en ook de Volenbekerweg laat ik aan mij voorbijgaan.
Ik heb enige kritiek op de route, maar sowieso is het een mooie wandeling.
Vanmorgen zonnig, maar in de loop van de middag wat meer bewolking en ook de wind voelde wat kouder aan.
Als laatste de GPS-track.

Overigens, ik zie dat zuid van het Pelserpad het Norderpad ligt. Het Norderpad loopt ook langs Museumboerderij De Mariahoeve. Mogelijk een wandeling voor een volgende keer.